Dijital Neslin Medya Algısı

Bu içerikte kullanılan bulgular, 23 Araştırma tarafından hazırlanan "Dijital Neslin Medya Algısı" başlıklı Gençlik Anketi araştırma raporuna dayanmaktadır. Çalışma Şubat 2025 döneminde, Türkiye'nin 12 istatistiksel bölgesinde nüfusa oranlı bir dağılım gözetilerek toplanan veriler üzerinden yürütülmüş ve 18-30 yaş grubundan 2015 katılımcının yanıtlarını kapsamıştır. Örneklemde cinsiyet dağılımının dengeli kurgulandığı belirtilmekte olup rapora göre erkek katılımcı oranı %52,2'dir. Raporun erişilebilir bölümlerinde veri toplama sürecinin çevrim içi, telefon ya da yüz yüze hangi kanal üzerinden yürütüldüğü ve örneklem seçiminin olasılıklı bir tasarıma dayanıp dayanmadığı açıkça belirtilmemektedir. Bu nedenle hata payı, güven aralığı ve benzeri istatistiksel belirsizlik ölçütleri bu metinde raporlanmamış, bulgular betimleyici sonuçlar olarak değerlendirilmiştir.

Gençlik Barometresi kapsamında hazırlanan "Dijital Neslin Medya Algısı" araştırması, 18-30 yaş grubunda sosyal medya kullanımını ve medya güvenine ilişkin algıları ölçüyor. Bulgular; kullanım süresi, motivasyon, kutuplaşma ve dezenformasyon algısı başlıklarında yoğunlaşıyor.

Sosyal medyada uzun süre, ilk motivasyon eğlence

Gençlerin büyük çoğunluğu her gün en az 1 saat sosyal medyada vakit geçiriyor. Katılımcıların %36,5'i günde 3 saatten fazla, %44,7'si 1-3 saat aralığında sosyal medyada. Sosyal medya kullanmadığını söyleyenlerin oranı %3,1.

Görsel 1 - Sosyal medyada harcanan süre (18-30 yaş)

Sosyal medyada temel motivasyon hâlâ eğlence. Ancak haber ve bilgi edinme ikinci güçlü başlık: Gençlerin %53,6'sı eğlence, %25,3'ü haber ve bilgi edinme amacıyla kullanıyor.

Görsel 2 - Sosyal medyayı hangi amaçla kullanıyorlar

Farklı görüşle temas var ama kutuplaşma algısı daha yüksek

Gençlerin %86,7'si sosyal medyada farklı görüşlere sahip kişilerle karşılaştığını söylüyor. Buna karşın %72,3'ü sosyal medyanın kutuplaştırıcı etkisi olduğuna inanıyor.

Görsel 3 - Farklı görüşlerle karşılaşma (genel ve siyaset takibi)

Görsel 4 - "Sosyal medya kutuplaştırıyor" algısı

Görsel 4B - "Farklı görüşle karşılaşma" kırılımı

TV gücünü kaybederken, yalan haber algısı dijitalde zirvede

Katılımcıların %72'si "Televizyon haber kanalları eski gücünü kaybetti" ifadesine katılıyor. "Televizyonlarda yalan haber yayılır" diyenler %52,5'te kalırken, "Sosyal medyada yalan haber yayılır" algısı %83,9'a çıkıyor.

Görsel 5 - TV'nin güç kaybı ve dezenformasyon algısı

Dezenformasyon: "Toplum daha çok maruz kalıyor" algısı

"Bireysel olarak dezenformasyona maruz kalıyorum" diyenlerin oranı %52,3. "Toplumsal maruziyet yaygın" diyenler %75,5 ile daha yüksek. Siyaseti çoğunlukla takip edenlerde her iki algı da yükseliyor.

Güven, özgürlük ve "yabancı fon" refleksi

"Yerli haber kaynakları daha güvenilir" diyenler %46,7. "Türkiye'de medya özgür" diyenlerin oranı %33,5. Ayrıca %72,1 "bazı haber kaynaklarının/gazetecilerin yabancılarca fonlanmasına karşıyım" derken, %81,6 "devletin yalan haberle mücadelede cezalandırma yetkisi olmalı" görüşünü paylaşıyor.

Görsel 7 - Güven ve regülasyon göstergeleri

Gençler kendine görece güveniyor, başkalarına daha az

Kısa bir haberi gördüğünde kaynağa gidip tam içeriği tükettiğini söyleyenlerin oranı %73,7. Paylaşım yapmadan önce kaynağa gidip tam içeriği tükettiğini belirtenler %81,8. Buna karşın "İnsanlar paylaşmadan önce kaynağa gidip tam içeriği okur/izler" algısı %50,9'da kalıyor.

Görsel 8 - Doğrulama ve paylaşım öncesi kontrol

Doğrulama kanalları, engeller ve "hata yapmış olabilirim" kabulü

Yanlış bilgiyle karşılaşıldığında en sık başvurulan doğrulama kanalları resmi kaynaklar (%22,2) ve internet aramaları (%21,5). Fact-checking sitelerinin payı %6,8. Doğrulamayı engelleyen en büyük neden "Kaynağa güveniyorum" (%54).

Görsel 9 - Doğrulama kanalları ve engeller

Ayrıca %54,7'si istemeden yanlış haber paylaşmış olabileceğini kabul ediyor. Yanlış paylaşım fark edildiğinde en yaygın iki aksiyon; düzeltme notu ekleyip doğru bilgiyi paylaşmak (%36,7) ve paylaşımı silip doğru bilgiyi paylaşmak (%35,5).