Türkiye’de eğitimde eşitsizlik derinleşiyor: NEET kadınlar ve Muş’ta yükselen eğitim dışı oranı

2025’te Türkiye’nin eğitim sisteminde alarm zilleri çalmaya devam etti. Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) 2024 yılına ait raporuna göre, zorunlu eğitim çağındaki 612.814 çocuk eğitim dışında kaldı; bu sayı, bir önceki yıla göre %38,4 artış gösterdi. Bu durum, eğitimde fırsat eşitsizliğinin derinleştiğini ve yapısal sorunların sürdüğünü ortaya koyuyor.

Eğitim dışında kalan çocuk oranı en yüksek il: Muş

Rapora göre, 15-17 yaş grubunda eğitim dışı kalan çocuk oranının en yüksek olduğu il %35,6 ile Muş oldu. Bu oran, Ağrı'da %32,4, Gümüşhane'de ise %28,7 olarak kaydedildi. Özellikle Siirt, Bitlis ve Ağrı illerinde 17 yaşındaki her üç kız çocuğundan biri eğitim dışında kalıyor. Bu veriler, eğitimde bölgesel eşitsizliklerin ve toplumsal cinsiyet temelli engellerin sürdüğünü gösteriyor. Eğitimde cinsiyet farkı, özellikle Güneydoğu Anadolu’da kız çocuklar aleyhine ortaya çıkıyor.

Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) raporuna göre, yalnızca zorunlu eğitim çağındaki çocuklar ve açıköğretim liselerine kayıtlı öğrenciler ile 14-22 yaş grubundaki mesleki eğitim merkezleri (MESEM) öğrencileri de eklendiğinde, örgün eğitim dışında kalan çocuk sayısı 1 milyon 578 bin 941’e yükseliyor. Raporda, bu sayının Türkiye’nin nitelikli eğitim hedeflerine ulaşmasının önündeki en önemli engellerden biri olduğu vurgulanıyor. Eğitim politikalarının acil hedeflerinden biri, örgün eğitim dışındaki çocukların sayısını sıfırlamak olmalıdır.

ERG raporunun vurguladığı bir başka kritik noktaysa “Çocuk Yaşta Erken ve Zorla Evlilik (ÇYEZE)” riski. Muş, Siirt, Bitlis ve Ağrı’da 16–17 yaşındaki her üç kız çocuktan biri okul dışında olduğu için bu riskin özellikle yüksek olduğuna dikkat çekiliyor. (Eğitim Reformu Girişimi)

NEET Genç Kadın oranı endişe verici

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) 2025 tarihli raporuna göre, Türkiye'de 18-29 yaş arasındaki her iki kadından biri ne eğitimde ne de istihdamda yer alıyor. Bu oran erkeklerde %24,4 iken kadınlarda %50,5'e yükseliyor. Kadınların iş gücüne katılımını engelleyen faktörler arasında toplumsal cinsiyet rolleri ve yeterli destek mekanizmalarının eksikliği öne çıkıyor.([UNDP], [baka.gov.tr])

Öğretmen açığı ve mesleki kriz

Eğitim-Sen'in Haziran 2025 tarihli raporuna göre, Türkiye'de öğretmen açığı sorunu devam ediyor. Nitelikli ve güvenceli öğretmen istihdamı yerine sözleşmeli ve ücretli öğretmen uygulamaları sürüyor. Bu durum, eğitimde niteliği olumsuz etkiliyor ve öğretmenler arasında adaletsizliği derinleştiriyor.([ND Haber])

Eğitim harcamalarında uçurum: 40 kat

ERG'nin raporuna göre, Türkiye'de hanehalkları eğitim harcamalarının %15'ini gerçekleştiriyor. Ancak, en düşük %20'lik gelir kesimi tüm hanehalkı eğitim harcamalarının yalnızca %1,5'ini yaparken, en üst %20'lik dilim %63,1'ini gerçekleştiriyor. Yani en düşük harcama yapan (%20) ile en yüksek harcama yapan (%20) arasında 40 kattan fazla fark var.

Bu durum, eğitimdeki fırsat eşitsizliğini ve gelir dağılımındaki adaletsizliği gözler önüne seriyor.

2025’te Türkiye’nin eğitim sistemi ciddi yapısal sorunlarla karşı karşıya kaldı. Eğitim dışı kalan çocuk sayısındaki artış, NEET genç kadın oranındaki yükseliş ve öğretmen açığı gibi sorunlar, eğitimde fırsat eşitsizliğinin derinleştiğini gösteriyor. Bu sorunların çözülmesi için eğitim politikalarının gözden geçirilmesi, kaynakların daha adil dağıtılması ve toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı yaklaşımların benimsenmesi önemli.

Haber: Onur Metin

Kaynaklar

1- https://egitimreformugirisimi.org  Eğitim Reformu Girişimi, raporlar, site

2- https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/ne-egitimde-ne-istihdamda-yer-alan-genc-kadinlar-mevcut-durum-ve-ihtiyac-analizi-arastirmasi “Ne Eğitimde Ne İstihdamda Yer Alan Genç Kadınlar Mevcut Durum ve İhtiyaç Analizi Araştırması”

3- https://baka.gov.tr/assets/upload/dosyalar/kadin-istihdami-raporu-2.pdf “[PDF] KADIN İSTİHDAMI VE KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ ANALİZ RAPORU”

4- https://www.ndhaber.com.tr/egitim-senden-2024-2025-egitim-ogretim-yili-yil-sonu-degerlendirme-raporu-basin-aciklamasi  “Eğitim Sen’den 2024-2025 Eğitim Öğretim Yılı Yıl Sonu Değerlendirme Raporu”